Sejarah persenjataan di Alam Melayu: Analisis visual tombak dan lembing dalam Koleksi N.A. Halim di Perpustakaan ATMA, UKM

[The history of weaponry in the Malay World: A visual analysis of spears and javelins in the N.A. Halim Collection at the ATMA Library, UKM]

Authors

  • Muhammad Zharif Baharudin Universiti Kebangsaan Malaysia
  • Anwar Muttaqin Universiti Kebangsaan Malaysia
  • Ezad Azraai Jamsari Universiti Kebangsaan Malaysia

Keywords:

Persenjataan, Alam Melayu, Tombak, Lembing, Koleksi N.A. Halim Weaponry, Malay World, Spear, Javelin, N.A. Halim Collection

Abstract

Kajian ini mengupas peranan tombak dan lembing dalam tamadun Islam dan budaya Melayu, bukan sekadar sebagai alat peperangan tetapi juga sebagai simbol kuasa, warisan budaya, dan medium pendidikan rohani, yang bersumberkan bahan-bahan visual Koleksi N.A. Halim di Perpustakaan ATMA (PATMA), Universiti Kebangsaan Malaysia. Penulisan ini bertujuan untuk menganalisis himpunan visual terhadap bentuk dan ukiran tombak dan lembing berdasarkan Koleksi N.A. Halim, serta memaparkan peranan senjata ini dalam sejarah ketenteraan dan simbolisme kuasa tamadun Islam di Alam Melayu. Penulisan ini bersifat kajian kualitatif dengan pengaplikasian reka bentuk kajian sejarah dan analisis kandungan. Kajian ini menggunakan metode dokumentasi sebagai kaedah pengumpulan data dengan memfokuskan pada beberapa sumber yang meyakinkan. Manakala bagi kaedah analisis data, kajian ini menggunakan metode deskriptif menerusi analisis kandungan dan interpretasi sumber berdasarkan tafsiran sejarah. Dapatan kajian menunjukkan bahawa senjata ini bukan sahaja mencerminkan nilai estetika dan simbolisme Islam-Melayu, malah menjadi elemen penting dalam upacara diraja, latihan seni bela diri seperti silat dan pengukuhan identiti bangsa. Dokumentasi terperinci yang dikumpulkan oleh Koleksi N.A. Halim mendedahkan pelbagai variasi reka bentuk serta ukiran yang terdapat pada senjata-senjata tradisional Melayu, sekali gus mencerminkan kekayaan nilai estetika, simbolisme budaya, dan peranan fungsionalnya dalam konteks masyarakat Melayu-Islam. Penamaan senjata-senjata ini pula tidak bersifat sembarangan, bahkan memperlihatkan satu sistem klasifikasi tradisional yang bersifat menyeluruh dan tersusun, merangkumi pelbagai aspek seperti bentuk fizikal, penamaan yang berasaskan fungsi, penamaan berdasarkan unsur geografi dan etnik. Ini membuktikan kewujudan suatu sistem pengetahuan tradisional yang bersifat holistik dan diwarisi secara turun-temurun melalui medium lisan, amalan visual dan pengalaman empirik dalam kalangan masyarakat Melayu-Islam. Justeru, dokumentasi ini bukan sekadar rakaman fizikal semata-mata, tetapi turut mencerminkan keutuhan warisan intelektual dan identiti budaya yang mendalam dalam sejarah ketamadunan Alam Melayu.

This study explores the roles of spears and javelins within Islamic civilization and Malay culture, not merely as instruments of warfare, but as symbols of power, cultural heritage, and spiritual education. Drawing upon the visual materials in the N.A. Halim Collection housed at the Institute of the Malay World and Civilization Library (PATMA), Universiti Kebangsaan Malaysia, this paper aims to analyse the visual corpus of spear and javelin forms and engravings, while highlighting their significance in the military history and symbolic expression of power within the Islamic civilization of the Malay world. This research adopts a qualitative approach through historical research design and content analysis. The method of data collection is primarily documentation, focusing on credible and authoritative sources. For data analysis, the study employs descriptive methods through content analysis and the interpretation of sources based on historical hermeneutics. The findings reveal that these weapons reflect not only Islamic-Malay aesthetic and symbolic values but also play pivotal roles in royal ceremonies, martial arts training such as silat, and in reinforcing ethnic and civilizational identity. The meticulous documentation compiled in the N.A. Halim Collection unveils a wide variety of designs and engravings on traditional Malay weapons, thereby illustrating the richness of aesthetic values, cultural symbolism, and functional roles embedded within the socio-cultural fabric of the Malay-Muslim community. The naming conventions of these weapons were not arbitrary; rather, they demonstrate a traditional classification system that is both comprehensive and systematic, encompassing various aspects such as physical forms, functions, geographical elements, and ethnic associations. This affirms the existence of a holistic body of traditional knowledge, passed down through generations via oral traditions, visual practices, and empirical experiences within the Malay-Muslim society. Thus, the documentation in question serves not only as a physical record, but also as a testament to the intellectual legacy and deep-rooted cultural identity that underpin the civilizational history of the Malay world.

Published

2025-06-30